Kwas salicylowy jest kwasem beta-hydroksylowym, występującym naturalnie w organizmie. Od strony chemicznej jest podobny w budowie do kwasu acetylosalicylowego (aspiryny). Pierwotnie wyizolowany z kory wierzby, obecnie produkowany na potrzeby przemysłowe na drodze syntezy chemicznej.
Ma działanie keratolityczne, złuszcza rogową warstwę naskórka, penetruje mieszki włosowe działając oczyszczająco, bakteriobójczo, przeciwzapalnie i przeciwtrądzikowo. Zmniejsza zaskórniki, zwęża rozszerzone pory, jest skuteczny w przypadku łojotoku, ŁZS i w niskich stężeniach w łupieżu. W większych ułatwia usuwanie łusek łuszczycowych, wygładza nadmiernie rogowaciejące pięty, kolana i łokcie, likwiduje gęsią skórkę na ramionach i zapobiega podepilacyjnemu zapaleniu mieszków włosowych. W formie peelingów zmniejsza objawy fotostarzenia, poprawia koloryt, spłyca drobne zmarszczki i rozjaśnia przebarwienia. Stosowany przed innymi preparatami nasila ich działanie, ułatwiając przenikanie przez rogową warstwę naskórka, co może być wykorzystywane np. dla wzmocnienia siły retinoidów.
BHA a promieniowanie słoneczne
Kwas salicylowy ma silne właściwości przeciwzapalne - jest inhibitorem prozapalnych enzymów COX-1 i COX-2, a także czynnika NF-kappaB. Hamuje negatywny wpływ promieniowania UV na DNA komórek skóry, w tym na formowanie dimerów tymidyny. Wykazano, że krótkotrwałe stosowanie preparatu z kwasem salicylowym - w przeciwieństwie do kwasu glikolowego - działa fotoochronnie. Z tego też powodu nie powinno się stosować kwasu salicylowego przed naświetlaniem skóry UV w celach terapeutycznych (np. w przypadku łuszczycy), gdyż zmniejsza to ich efektywność. Jednak przy stosowaniu wyższych stężeń należy pamiętać, że skórę złuszczaną jakimkolwiek środkiem należy zabezpieczać stosując fitry przeciwsłoneczne.
Możliwe formy stosowania kwasu salicylowego
Kwas salicylowy niestety bardzo słabo rozpuszcza się w wodzie (w temperaturze 20 stopni to tylko 0.2g/100ml), co stanowi spore ograniczenie przy domowym wyrobie kosmetyków. Klasycznych rozpuszczalnikiem dla BHA jest etanol, który oczywiście może działać wysuszająco i podrażniająco na niektóre cery, dlatego w wersji alternatywnej można rozpuszczać kwas w detergentach, glikolach i tłuszczach (olej rycynowy, słonecznikowy i maceraty na jego bazie), tworząc nie tylko alkoholowe toniki, ale i glikolowe, a także sera, olejki i kremy. Używanie oleju jako rozpuszczalnika ma tę zaletę, że z podłoża zawierające kwasy tłuszczowe, penetracja kwasu salicylowego w głąb mieszków włosowych jest większa. Zwiększa się tym samym jego efektywność w oczyszczaniu skóry z zaskórników i zmian trądzikowych. Inną opcją jest dodawanie kwasu do żeli myjących. W niektórych z gotowych żeli kwas w ilości 1-2% rozpuszcza się w całości i bez problemu, a według badań nawet tak krótki kontakt ze skórą jak podczas mycia daje pozytywne efekty. W porównaniu z 10% nadtlenkiem benzoilu preparat myjący z 2% BHA daje podobną poprawę w zmniejszaniu zaskórników bez powodowania skutków ubocznych. Sera olejowe z 1-2% BHA można aplikować solo albo w połączeniu z fazą wodną na bazie kwasu hialuronowego czy innych nawilżaczy. Ciekawym dodatkiem do dwufazowych emulsji salicylowych jest na pewno gliceryna, która redukuje rekrystalizację kwasu w gotowym kosmetyku. To samo dotyczy także toników alkoholowych.
W gabinetach kosmetycznych jest wykonywany Peeling Salicylowy 10-30% . Bazą dla peelingu jest na ogół alkohol, jednak istnieje opcja dla delikatnych naczynkowych cer: peeling na bazie Glikolu Polietylenowego 400, w którym bez większego problemu rozpuszcza się nawet do 30% kwasu salicylowego. SALIPEG jest nie tylko łagodny, ale i nie powoduje łuszczenia, a pozwala wykorzystywać zalety większych stężeń BHA.
Jedną z ciekawszych i efektywniejszych form peelingu salicylowego, stosowanego w gabinetach kosmetycznych, jest połączenie cotygodniowej aplikacja 30% kwasu na bazie etanolu (zalecane zmywanie zimną wodą bez nadmiernego pocierania) w połączeniu z codzienną wieczorną aplikacją 10% preparatu kwasowego. Dzięki intensywnej formie seria 8 peelingów przynosi znakomite rezultaty w przypadku wielu dolegliwości skórnych jak blizny potrądzikowe, zaskórniki i aktywny trądzik, przebarwienia posłoneczne i pozapalne, drobne zmarszczki, osłabienie jędrności skóry, brodawki i inne. Poprawę w testach oceniono na 35-63% w zależności od dolegliwości skórnej, a wiek ochotników wynosił 13-60 lat.
Zneutralizowany kwas salicylowy
Aby kwas salicylowy działał skuteczne potrzebne jest niestety dość niskie pH (2.5-3.5), co niestety często przekłada się na pojawienie skutków ubocznych w postaci podrażnień czy zaczerwienienia skóry po aplikacji. Z tego też powodu kwas bywa niewskazany dla cer bardzo wrażliwych. Jednak najnowsze badania wykazują zasadność stosowania preparatów o wyższym pH, co daje możliwość aplikacji przy cerze wrażliwej i nadreaktywnej. Zgodnie z przeprowadzonymi testami preparat 2% BHA i pH=3.12 zwiększył złuszczanie skóry o około 10.9%, ten sam preparat w formie zneutralizowanej (pH=6.5) i stężeniu 1% już po dwóch dniach stosowania spowodował złuszczenie 8.2% warstwy rogowej naskórka. Nie zanotowano skutków ubocznych takich jak pieczenie czy zaczerwienienie skóry. Niewielka różnica w efektywności i brak niepożądanych objawów dają możliwość stosowania kwasu salicylowego także w przypadku posiadania nadreaktywnej cery. Do jego neutralizacji (podwyższenia pH) należy użyć sody oczyszczonej albo dostępnego w naszym sklepie Mleczanu Sodu.
Źródła:
1. Materiały producenta
2. Salicylic acid
3. Mild psoriasis: over the counter
4. Złuszczanie kwasem salicylowym
5. Comparison of a salicylic acid cleanser and a benzoyl peroxide wash in the treatment of acne vulgaris
6. The effects of topically applied glycolic acid and salicylic acid on ultraviolet radiation-induced erythema, DNA damage and sunburn cell formation in human skin
7. Salicylic acid protects the skin from UV damage
8. Effects of topical petrolatum and salicylic acid upon skin photoreaction to UVA
9. Exfoliation for sensitive skin with neutralized salicylic acid?
10. Superficial chemical peeling with salicylic Acid in facial dermatoses
11. Deposition of salicylic acid into hamster sebaceous
12. Increased skin permeability for lipophilic molecules
