Kwas fitowy (IP6) jest sześciofosforanem inozytolu - organicznym związkiem występującym naturalnie w ziarnach i nasionach zbóż i roślin strączkowych. Ma szerokie działanie biologiczne: chelatuje metale, jest antyoksydantem, substancją o silnych właściwościach antynowotworowych. Przez długi czas uważany był za bloker przyswajania minerałów z pożywienia, jednak najnowsze badania przeprowadzone na dużej populacji dowodzą, że chroni przed osteoporozą i próchnicą, co przeczy wcześniejszemu założeniu. Pozyskiwany głównie z ryżowych otrąb.
Stosowany przede wszystkim w przemyśle spożywczym i winiarskim jako antyoksydant.
Zamiennik EDTA i hydrochinonu
Kwas fitowy jest bardzo skutecznym chelatorem metali ciężkich - cynku, miedzi, żelaza i innych. W kosmetykach z powodzeniem może zastąpić syntetyczny składnik EDTA.
Jako chelator jonów żelaza ma silne działanie przeciwstarzeniowe. Proces fotostarzenia jest efektem działania wolnych rodników, generowanych przez promieniowanie słoneczne. Wysoki poziom żelaza w skórze katalizuje powstawanie wolnych rodników, mając tym samym znaczny udział w jej uszkadzaniu. W momencie kontaktu z promieniami UV żelazo jest uwalniane z ferrytyny i dochodzi do znacznego wzrostu poziomu żelaza w przestrzeni międzykomórkowej, co w konsekwencji prowadzi do osłabienia systemu odpornościowego skóry i zachwiania równowagi oksydo-redukcyjnej. Uważa się więc, że fotostarzenie jest procesem uszkadzania skóry przez wolne rodniki, katalizowanym przy udziale żelaza. Jak najbardziej zasadne jest stosowanie substancji chelatujących jony żelaza, a do takich należy właśnie kwas fitowy.
Z kolei blokowanie cynku i miedzi ma znaczenie w zwalczaniu przebarwień. Cynk i miedź to podstawowe czynniki aktywności biologicznej tyrozynazy, biorącej udział w syntezie melaniny w melanocytach. Można uznać, że kwas fitowy ma właściwości podobne do hydrochinonu i od kilkunastu lat jest stosowany zamiennie jako środek rozjaśniający skórę. W stężeniu 2-4% redukuje pozapalne przebarwienia działając jednocześnie nawilżająco.
Jak widać łączenie w jednym preparacie witaminy C i kwasu fitowego ma głębokie uzasadnienie. Kwas nie tylko będzie wzmacniał antyoksydacyjne działanie witaminy C, chronił ją przed jonami metali ciężkich, wzmacniał działanie wybielające, ale też zaburzał uszkadzanie skóry w punkcie, do którego ona sama nie ma dostępu - wiążąc jony żelaza.
Pod względem przebarwień kwas fitowy wykazuje synergizm z takimi substancjami jak tretinoina czy kwasy owocowe. Produkty gabinetowe (system Obagi, Mene & Moy) czy peelingi lekarskie często łączą w jednym preparacie wspomniane składniki, przynosząc efekty lepsze niż w przypadku stosowania jednoskładnikowych produktów.
Substancja antynowotworowa
IP6 i jego kuzyn inozytol chronią w wyjątkowy sposób skórę przed nowotworzeniem - zapobiegając uszkodzeniom DNA i stymulując ich naprawę. Dotyczy to nie tylko słońca, ale ogólnie promieniowania jonizującego, a nawet podejrzewa się kwas fitowy o możliwość zmniejszania fatalnego wpływu na organizmy żywe skutków wybuchów jądrowych i brudnych bomb. Wielokrotne badania wykazały, że w porównaniu z grupą kontrolną spada częstotliwość występowania nowotworów, a w przypadku pojawienia się - ich liczba i zasięg. Takie wyniki uzyskano stosując kwas fitowy wewnętrznie lub aplikując go na skórę poddaną promieniowaniu. W testach próbówkowych keratynocyty poddawane działaniu IP6 mają większe szanse na przetrwanie, podczas gdy keratynocyty, których nie nakarmiono IP6 poddają się apoptozie, co świadczy o tym, że ich DNA zostało uszkodzone w fatalny i niemożliwy do naprawienia sposób.
Wciąż jednak zagadkowy zostaje sposób w jaki IP6 chroni DNA komórki. Pojawiła się kilkakrotnie teoria, że IP6 posiada zdolność z wiązania się z cząsteczką Ku, będącą naprawczą molekułą DNA. W tym wszystkim zaskakujący jest jeszcze fakt, że kwas fitowy nie tylko pomaga przetrwać komórkom zdrowym, ale wzmacnia skuteczność radioterapii w uśmiercaniu komórek nowotworowych.
W trosce o zęby
Jak już zostało wspomniane na wstępie kwas fitowy ma działanie przeciwpróchnicze. Dowiedziono tego faktu kilkakrotnie na myszach, chomikach, a nawet małpach. Za taki efekt odpowiada przede wszystkim hamowanie rozkładu fosforanu wapnia i szkliwa, zapobieganie tworzeniu ubytków i usuwanie osadów nazębnych. Pasty, proszki i płukanki z kwasem fitynowym działają rozjaśniająco, oczyszczająco i chronią osłabione zęby. Pomysł stosowania IP6 w pielęgnacji zębów wart jest polecenia szczególnie osobom pozostającym na typowej zachodniej diecie, bazującej na oczyszczonych produktach (mące i ryżu), która nie zapewnia wystarczającej dla pełnego zdrowia tkanki kostnej ilości IP6.
Środek obkurczający rozszerzone naczynka
IP6 podejrzewany jest również o zbawienny wpływ na naczynka. Istnieją patenty, wedle których regularna aplikacja roztworu kwasu fitowego w formie peelingu powoduje wchłonięcie rozszerzonych naczynek.
Źródła:
1. Inozytol i jego pochodne (IP6) - zastosowania w kosmetyce
2. Method and compositions for the non-invasive treatment of telangiectasia
3. Antioxidants inositol and inositol hexaphosphate could provide all-purpose radiation protection
4. Phytic Acid for oral care
5. Kao Uses Natural Phytic Acid to Brighten Teeth
6. Titration studies of phytic acid
7. Will Phytic Acid Replace Hydroquinone?
8. Iron chelators may help prevent photoaging
